Chương 53: TIẾT UYỂN ANH HIỆN THÂN CỦA HAI BỀ THẬT GIẢ, CHÍNH TÀ

Dạng ‘mỹ nhân phức tạp’ gây thích thú trong tiểu thuyết, phim ảnh thường được chia thành hai loại chính: ‘trong nóng ngoài lạnh’ và ‘ngoài nóng trong lạnh’. Tiết Uyển Anh của Xuân Nhật Yến lại không thuộc bất kì loại nào trong hai loại trên. Trong 6 năm kể từ khi Xuân Nhật Yến ra đời cho tới nay, dù độc giả có tranh cãi thì cũng không thể đưa ra câu kết luận thoả đáng rằng rốt cuộc thì nàng thuộc loại nào. Nàng lạnh lùng bên ngoài nồng nhiệt bên trong, hay là ngược lại? Chúng ta đều thấy không phải. Bởi lẽ Tiết Uyển Anh thuộc một loại khác với cả hai loại trên: nàng che giấu con người thật của mình trong một vỏ bọc giả dối, nhưng cái giả dối ấy lại không hoàn toàn giả dối mà chính là bản chất thực được biến hoá và tuỳ chỉnh mà thành. Trong bản chất của nàng thì lại có cả chính lẫn tà, cả hiền lẫn ác. Nàng đối nhân xử thế khéo léo, biết tiến biết lui; có vẻ dễ gần gũi, luôn tôn trọng và khoan hoà với tất cả – nhưng một mặt khác của nàng lại có thể huỷ diệt tất cả và không khoan dung cho bất kì ai. Nàng rất chân thành và cũng đầy giả dối. Như vậy, Tiết Uyển Anh chính là nhân vật chủ chốt truyền tải một trong những tư tưởng chủ đạo lớn nhất, được nhắc đi nhắc lại xuyên suốt trong tác phẩm: Chân chân giả giả, chính chính tà tà. (Sự thật – sự giả, sự thiện – sự ác ở đời). Tác giả đã chủ ý xây dựng Tiết Uyển Anh là sự song hành của thật – giả, chính – tà. Để bắt đầu giải mã nhân vật này chúng ta cần giải mã những ý tứ được cài trong cái tên mà Côn Luân Sơn Thượng Ngọc đã đặt cho nàng một cách có chủ ý. Tiết Uyển Anh họ Tiết (薛) – cùng chữ với họ của nhân vật nữ đặc sắc trong danh tác Hồng Lâu Mộng là Tiết Bảo Thoa. Chữ ‘Tiết’ thường được dùng cho dòng dõi trâm anh thế phiệt, lại đồng âm (xue) với từ ‘học’ trong ‘học rộng tài cao’, đồng thời đồng âm với từ ‘tuyết’ (xue) trong ‘tuyết động nhất phần’ (hang động tuyết), và thú vị hơn là cũng đồng âm với chữ chữ ‘tiết’ (偰) có nghĩa là âm u tối tăm, thiếu ánh sáng mặt trời[1]. Tính hai mặt trong bản chất của Tiết Uyển Anh đã được ám chỉ ở ngay cái họ – hàm ý nàng vừa uyên bác, cao quý và trong sạch như tuyết, cũng vừa là một hang động u ám tối tăm, ở nơi mặt trời không soi rọi đến được. Trong khi ấy, chữ Uyển (婉) có nghĩa khéo léo, lịch thiệp. Trong cụm ‘phụ thính nhi uyển’ từ Tả Truyện thì còn có nghĩa là người vợ nghe lời và nhu thuận – ám chỉ chính vai diễn giả dối mà nàng phải đeo mặt nạ da người để diễn cho tròn vai. [1] Ẩn ý này trong họ Tiết của Tiết Uyển Anh song hành với cái tên Chiêu Dương (cung điện của Chân Nhược Y) vì Chiêu Dương có nghĩa là mặt trời rực rỡ. Tiết Uyển Anh cũng như chính cái họ của nàng, thoạt nhìn thì sáng sủa, tinh khiết và trong sạch, càng đi vào sâu mới càng thấy góc khuất âm u đầy giả dối. Tiết Uyển Anh xuất hiện lần đầu tiên như sau: Không ngờ Tiết Hoàng hậu đúng lúc ấy lại vừa khéo đưa mắt nhìn sang, khiến cho Chân Nhược Y tức thì đã phải đối diện với một đôi mắt tĩnh lặng như nước hồ mùa thu. Rồi Tiết Hoàng hậu cúi đầu, dịu dàng nói với Tiết Mỹ nhân vẫn còn khóc lóc: — Sắp làm mẹ rồi mà sao vẫn còn như trẻ con thế này? Nói rồi nhận lấy từ tay Họa Câu một chiếc khăn ấm, đích thân lau mặt cho nàng ta. Với một ấn tượng đầu tiên như thế, ta có thể nói Tiết Uyển Anh có bề ngoài lạnh lùng được hay không? Rõ ràng là không. Làm gì có Hoàng hậu ‘cao cao tại thượng’ nào lau mặt cho tần phi như thế, dù cho có là em họ của mình! Nên ngay từ cảnh đầu tiên người đọc đã thấy nàng cực kì ân cần, ấm áp, dịu dàng và chân thành. Ở đêm đầu tiên Chân Nhược Y và Tiết Uyển Anh ngồi riêng bên nhau: Tiết Uyển Anh cũng cười với nàng, nụ cười dịu dàng và hòa nhã. Trong phút chốc, Chân Nhược Y mơ hồ nhớ lại một câu nói nào đó mà nàng từng nghe về Tiết Hoàng hậu: Tắm mình trong ánh trăng sáng trong, ngâm mình trong sương xuân se lạnh. Ngay từ lần đầu tiên tiếp xúc riêng tư mà nàng đã ‘dịu dàng và hoà nhã’ với Chân Nhược Y, tức là Tiết Uyển Anh đối xử với bất kì ai cũng đều tử tế và khoan hoà như nhau cả, sự dịu dàng của nàng là bất kể thân sơ, sang hèn, dù cho người đối diện là phi tần, nô bộc, hay Thiên tử. Nhưng còn Tiết Uyển Anh? Tiết Uyển Anh luôn tỏ sự mềm mỏng, bày sự dịu dàng, khiến người ta không thấy được một chút sắc bén hay ghê gớm nào, và vì thế cũng chẳng bao giờ có chuyện thái độ ấy của nàng vì bất kì điều gì mà thay đổi. Bề nổi, đó là tính cách trời sinh của Tiết Uyển Anh, là kết quả từ quá trình giáo dưỡng của thế gia vọng tộc. Nhưng thực tế đó là vai diễn mà nàng chọn, nhưng cần nhớ nàng chỉ có thể diễn tròn vai xuất sắc như thế vì sự thật là bản thân Tiết Uyển Anh đã thấm nhuần tư tưởng Trung Dung, tức đạo của người Quân Tử, như Ông ngoại Chu Thiếu luôn dạy nàng ‘phải trở thành người Quân tử có đức’. Người theo đạo Trung Dung tuy không bao giờ rời bỏ lý tưởng hoàn thiện, nhưng bao giờ cũng tỏ ra thức thời, lúc đáng làm sao thì làm vậy, hết sức linh động uyển chuyển; cho nên Tiết Uyển Anh thức thời, mềm mỏng, biết tiến biết lui, lấy nhu thắng cương. Đương nhiên, để diễn trọn vai diễn nhu mì hiền huệ, dịu dàng khoan dung, nàng cũng là bậc thầy trong việc che giấu sự sắc sảo của mình. Ngay từ ở đây, thật và giả trong chính con người Tiết Uyển Anh đã nhập nhằng, không thể nào rạch ròi. Tiết Uyển Anh đã trở thành Tiết Hoàng hậu, trước tiên là một Hoàng hậu, sau đó là vợ của Thiên tử, và rồi còn là mẹ của Thái tử và Công chúa. Đằng sau lớp lớp thân phận như xiềng vàng xích bạc ấy, bản thân và bản ngã của nàng đã không còn quan trọng nữa. Vậy, nàng đã giấu mình thật sâu, cho đến cuối cùng chỉ còn lại một lớp da mềm mại trùm bên ngoài. Nhưng, càng về cuối, khi vai diễn của nàng càng lúc càng lộ nhiều sơ hở thì hai mặt thật – giả mới càng đối lập rõ ràng, ta mới càng dần dần nhận ra rằng bản chất của Tiết Uyển Anh không như ta vẫn tưởng. Nói cho rõ, Tiết Uyển Anh cứ càng bị đè nén thì tinh thần phản kháng lại càng mạnh mẽ, càng bị dồn ép thì bản ngã càng vùng dậy, bản chất lại càng lộ rõ. Và bản chất của Tiết Uyển Anh lại hoàn toàn trái ngược với mặt nạ da người nàng đã kiên trì đeo từ những khoảnh khắc đầu tiên, thậm chí mâu thuẫn với những gì nàng được dạy. Càng về sau thì cái ‘thật’ càng tố cáo những cái ‘giả’ ở nàng một cách mạnh mẽ. Một khi sự nghiêm cẩn, dịu dàng và nhân hậu tưởng chừng vĩnh cửu của nàng bị tố cáo là giả, Tiết Uyển Anh dẫu trở nên u ám hơn, đồng thời cũng càng trở nên sống động hơn, nhiều sắc thái hơn, có chiều sâu hơn. Với tư cách là chính thê của Thiên tử, Tiết Uyển Anh luôn hiện lên như một hình tượng Mẫu nghi nghiêm cẩn, thoát trần. Phép so sánh khí chất của Tiết Uyển Anh với Phật Bà Quan Âm được lặp lại cả thảy hai lần ở hai hồi đầu, ám chỉ nàng là hiện thân của nhân hậu và lễ độ, cao thượng và từ bi, đặc biệt là – không hề nhiễm dù chỉ một chút sắc màu nhục dục. Càng về cuối ta mới càng thấy chân dung ấy là giả. Tiết Uyển Anh lễ độ – kính rượu Cao Thái hậu mà “một tia chế giễu và khinh thị ẩn rất sâu, như có như không thoáng lướt qua trên khuôn mặt”, sau lại thả tay cho mẹ chồng ngã lăn ra đất rồi tỉnh bơ nói với người hầu đỡ bà ta dậy; vậy thì có lễ độ thật sự chăng? Tiết Uyển Anh nghiêm cẩn – nàng mỉa mai mẹ chồng mình “hạng người như Cao Thái Hậu mà đọc được hẳn cũng phải khen hay”, đùa cợt đậm mùi khinh rẻ và coi thường; vậy thì có nghiêm cẩn thật sự chăng? Tiết Uyển Anh nhân hậu – lợi dụng và sử dụng chính người em họ thân thiết của mình là Chu Đường để làm suy yếu cả tinh thần và thể chất của Thiên tử; một nước cờ mà huỷ hoại cả phu quân lẫn em gái, huỷ hoại cả gia tộc họ Chu; vậy thì có nhân hậu thật sự chăng? Tiết Uyển Anh từ bi – chớp thời cơ để đẩy Cao Lan Chi vào vị trí tốt thí cho tội gi3t Vua, lại giam cô ta vào Bạo Thất, bề ngoài để chứng tỏ mình phẫn nộ việc cô ta mạo phạm Thiên tử, thực tế là một đòn trả tư thù cho cái ch3t của Tiết Linh Quân, lấy mạng đổi mạng; vậy thì có từ bi thật chăng? Nói về phương diện còn lại thì còn đặc sắc hơn nữa. Tiết Uyển Anh thoát trần không nhiễm màu sắc nhục dục, luôn đoan trang và đứng đắn khi là chính thê của Thiên tử – đêm không thể ngủ chung giường, khéo léo tránh khỏi cái nắm tay; nhưng khi là người phụ nữ của Chân Nhược Y thì “đêm xuống gió lớn, nàng mặc một bộ váy với lớp vải sa rất mỏng, chỉ mỏng như cánh ve”. Tại sao đêm xuống, gió lớn, mà lại mặc váy mỏng, lại còn mỏng như cánh ve? Không hề dài dòng, chỉ một câu như thế thôi mà tinh tế tố cáo cái ‘giả’ và lột tả cái ‘thực’ ở Tiết Uyển Anh. Tiết Uyển Anh với tư cách là chính thê của Thiên tử được miêu tả với tất cả những mỹ từ để lột tả sự đoan chính, đứng đắn, được ví von có chủ ý với Quan Âm. Ấy là giả. Với tư cách là người tình của Chân Nhược Y, Tiết Uyển Anh lại sống động và toát ra sắc màu nhục dục, liếc mắt đưa mày đều đưa ý lẳng lơ, giơ tay nhấc chân đều có vẻ lả lướt. Ấy là thật. Ở bên cạnh người mà nàng thật sự yêu, cái bản chất của Tiết Uyển Anh được bộc lộ hoàn toàn, vẻ đẹp không hề thoát trần hay đoan chính mà có thể nói là rất đàn bà và hết sức kh3u g/ợi. Nói như vậy, nếu như hình tượng tốt đẹp hoàn toàn là giả, chẳng lẽ Tiết Uyển Anh không lễ độ, không nghiêm cẩn, không nhân hậu, không từ bi, không thoát trần? Nếu Tiết Uyển Anh không lễ độ thì nàng đã không đứng ra giải vây cho Cao di nương (chị gái của Cao Thái hậu), nói những lời khéo léo và chân thành để vừa cứu vãn thể diện cho Cao di nương lại vừa giúp bà tránh được thịnh nộ của Thiên tử. Nếu Tiết Uyển Anh không nghiêm cẩn thì Thiên tử đã chẳng nể trọng, kiêng dè sự chuẩn mực tuyệt đối nơi nàng, hai bên gia tộc trâm anh nội ngoại đã không yêu thương và tin tưởng nàng, ngàn kẻ dưới đã không kính phục và ngưỡng mộ nàng như thế. Nếu Tiết Uyển Anh không nhân hậu thì nàng đã chẳng quỳ gối, dập đầu để cứu Chân Nhược Y khỏi cơn thịnh nộ ngút trời của Thiên tử; đã không giữ bí mật cho cái thai giả của Chu Đường để lấy ấy làm cái cớ để chừa đường lui, cứu mạng nàng; đã không yêu thương và chăm sóc Hoà An đến như thế; đã không thương xót một cung nữ bị đánh ch3t. Nếu Tiết Uyển Anh không từ bi thì nàng đã chẳng tha thứ cho Đồ Bích sau khi cô ta suýt lấy mạng người nàng yêu; đã không dặn dò Hàm Ninh ‘niệm chút tình thân’ tha cho Lý Nguyên nếu một ngày kia dùng đến ấn tư binh, dù đã biết rằng Lý Nguyên sai chỉ thêm sai vì không đủ tư chất và phẩm hạnh; đã không thương tiếc Nạp Châu ngần ấy năm. Nếu không thoát tục thì nàng đã chẳng căm ghét sự đụng chạm của Thiên tử, trong suốt mười năm không để hắn chạm vào nàng. Vậy thì có thể đưa ra kết luận gì đây? Nàng cao ngạo, tàn nhẫn, thủ đoạn, quyết tuyệt, lí trí, lẳng lơ. Cũng là nàng lễ độ, nghiêm cẩn, nhân hậu, từ bi, thoát tục. Tại sao mọi thứ về Tiết Uyển Anh có vẻ rất mâu thuẫn nhưng lại cũng luôn nhất quán? Ở Tiết Uyển Anh cái gì mới là thật và cái gì mới là giả? Câu trả lời để giải mã Tiết Uyển Anh thực ra đã được chính Côn Luân Sơn Thượng Ngọc cài cắm ngay trong tác phẩm, chính là một câu Tiết Uyển Anh đã nói như để tự ám chỉ mình: Chân chân giả giả, giả giả chân chân. Giả hay là thật? Hay thật cũng là giả? Tiết Uyển Anh đặc sắc và đặc biệt cũng là ở điểm ấy, nàng là sự dung hoà giữa hai mặt thật giả và cũng là điểm giao giữa hai bên chính tà. Tiết Uyển Anh chân thành khi có thể chân thành, giả dối khi cần phải giả dối. Tiết Uyển Anh nhân hậu nhưng có thể tàn nhẫn tột cùng khi cần để đạt được mục đích của mình, nhưng ngay cả khi tàn nhẫn thì cũng chừa đường lui cho kẻ yếu hơn mình. Nàng khoan dung nhưng quyết ghi thù chứ không tha thứ, khi phản đòn thì phản đòn chí mạng. Nàng đoan chính, nhưng riêng với người nàng tin và yêu thì lại đầy vẻ quyến rũ của đàn bà lẳng lơ chốn phàm tục. Nàng nghiêm cẩn nhưng cũng vẫn bày tỏ thái độ hỉ nộ ái ố, tự tôn nhưng biết tuỳ thời biết tiến biết lui. Đó chính là lời giải mã cho thế giới nội tâm không thể rạch ròi hai bề thật – giả của Tiết Uyển Anh. Tổng hợp từ cá nhân, jjwxc, douban.